De natuur en de stad.

De ontwikkeling van mijn denken en voelen en mijn uitingen als kunstenaar staan met elkaar in nauw verband.

Er was een tijd waarin ik alles geloofde wat ze me vertelden. Ik werd er bang van. En verward.
Dat is intussen allemaal wel wat verbeterd. Er is nu geen god ter wereld meer die mij nog van mijn stuk brengt. En verder is mijn onbegrip en verwarring zo oneindig en eeuwig groot dat ze een onuitputtelijke bron van troost vormen. 
Dat laatste is natuurlijk wel enigszins grootspraak. In dit welvarende land ben ik er als gezonde man tenslotte in geslaagd een redelijke welstand en huiselijke vrede te bereiken. In dat opzicht ben ik schatrijk. En omdat ik vroeger zonodig kunstenaar wilde worden is me ook nog een fantastische speeltuin ten deel gevallen. Er daalt bovengemiddeld veel geluk op mij neer, zo blijkt.

De geilheid, de verlangens en frustraties, het oude zeer, de ambitie, verloren liefdes, gewonnen liefde, dat alles beweegt zich in de diepzee van mijn geest. De onderlinge wrijving tussen al deze aspecten wekken een eclectische (ik bedoel elektrische) stroom op die me aandrijft. Voor u is dat nu heel concreet merkbaar want elektronen spatten op dit moment tegen het glas van uw beeldbuis en maken mijn website zichtbaar.
Een schilderij waaraan ik nu werk en dat al zeer geruime tijd zijn voltooiing nadert heet de stad en de natuur. Als ik ernaar kijk heeft het iets in zich van een starre ordening en ook iets van wildgroei. De starheid geeft het architectuur en de wildgroei is natuur. Voor mij moet dat er allemaal inzitten. Zoals ik wil leven wil ik ook schilderen. De natuur is ook de kannibaal en de moordenaar in mij. Die kan maar beter worden getemd maar ik moet geen trut worden. Het gras kruipt tussen de tegels omhoog, er is woestheid en verrassing.


Wellicht verveel ik u met mijn in de huishoudoven gebakken filosofie. Inmiddels vraagt u zich waarschijnlijk af: "heeft die vent geen opvattingen over kunst: hoe je materiaal gebruikt en zo, en wat wil hij nu uitdrukken". Heel terecht dat u dat vraagt. Ik merk wel dat u verrekte intelligent bent. Maar het valt te betwijfelen of ik een helder antwoord op uw vraag kan formuleren. Enige verwarring en chaos zijn bij me ingebakken en dat werkt door in mijn ideeën over kunst.

Er zijn natuurlijk wel voorbeelden geweest. Toen ik vijftien jaar was vond ik Dali fantastisch (vind ik trouwens nog wel leuk). Ik was ook zeer onder de indruk van het werk van de Noordwijkse kunstenaar Ab Steenvoorden die u vast niet kent maar die een zekere impact had op mijn vroege ontwikkeling. Hij is nog niet uit mijn gedachten verdwenen net als mijn gereformeerde opvoeding. 
In de jaren zestig leefden wij nog in de schaduw van de jaren vijftig. De veranderingen in de samenleving drongen wel tot ons door en veroorzaakten een zekere gespannenheid in ons denken. Mijn vader was een gewetensvol man. De met elkaar verweven zakelijke en familie verplichtingen drukten zwaar op hem evenals de loyaliteit die de kerk verlangde. 
In deze tijd vond hij een manier om een klein gebied voor zichzelf te bevechten, ruimte in zijn hoofd voor een verbeeldingrijk vrijdenkerschap; 's Avonds deed hij een soort klep in de boekenkast omlaag. Deze klep fungeerde dan meteen als een werkblad. Erachter lagen tubetjes aquarelverf en stukjes papier van ongeveer tien bij vijftien centimeter.
De kleine aquarellen die hij maakte drukten gedachten en gevoelens uit waarover niet gemakkelijk gesproken kon worden. Zo kreeg voor mij niet het woord maar het beeld een betekenis van vrijheid en ruimte. 
Voor mijn vader waren de kleine schilderijtjes een uitlaatklep en ontspanning. Het was een spel binnen een kleine vrijplaats in een eisende en dwingende wereld. 
De vierkante centimeters die mijn vader veroverde als speelplaats en uitlaatklep werden voor mij een ambitie. Ik kreeg op jonge leeftijd een hang naar het artistieke. 
Op vijftienjarige leeftijd nam ik elke dag de bus naar school. Bij de bushalte was een etalage van een stoffenwinkel. Daarin werd werk geëxposeerd van de Noordwijkse kunstenaar Ab Steenvoorden. De etsen en tekeningen lieten een heel eigen en gedeformeerde werkelijkheid zien. Een gepriegeld labyrint van structuren en vormen. De vrijheid die hij schijnbaar nam om zijn fantasie te volgen maakte toen op mij veel indruk. Op school en in enkele boeken die mijn vader bezat over moderne kunst zag ik wel reproducties van werk van Dali en Picasso en anderen die de werkelijkheid 'anders' weergaven. Dit waren voor mij beroemde kunstenaars uit verre landen. Doordat ik zag hoe een man uit mijn eigen dorp ook zulke kunstjes flikte in de weergave van een 'werkelijkheid' kreeg ik het idee dat ik ook wel zoiets zou kunnen. 
Vanaf die tijd heb ik veel werk van moderne kunstenaars gezien en van alles geabsorbeerd. Ik noem nu geen namen; u kunt het aan mijn werk wel zien. 
Toen ik tenslotte eindelijk een beetje volwassen leerde denken vond ik de klassieke kunst de beste en de mooiste kunst. Later bleek mijn volwassen denken slechts van tijdelijke aard te zijn en nu vind ik echt van alles en nog wat leuk.

De betekenis van mijn kunst.

Met mijn hoogbejaarde grootmoeder voerde ik ooit een gesprek over de betekenis van de zang van een merel. 
Het was een stille en warme zomeravond en de deur naar het balkon stond open. 
We hoorden een merel zingen op de parkeerplaats van het bejaardenhuis. Wat prachtig, zei mijn grootmoeder; Waarom zingt hij zo?; Ik denk dat het is tot eer van God.
Ik had een andere opvatting over de betekenis van de vogelzang, dit kwam voort uit iets dat ik gelezen had. De merel zingt om zijn rivalen te imponeren en om zijn territorium af te bakenen. Ik probeerde mijn grootmoeder voor mijn standpunt te winnen. Tevergeefs. 
Het kan wel zijn dat het afbakenen van een territorium een aspect is van de zang van een merel. Hij wil laten weten dat hij er is en dat hij een stoere sterke vogel is. Dit is mijn plek zegt hij en in zijn stem klinkt wellust en genot door. Hij geniet van het feit dat hij er is. 
Als een merel zingt is dat misschien voor een gelovige als mijn oma 'tot eer van God'. De zang van de merel komt op mij over als een prachtige demonstratie van levenslust en moed. 
De zang van de merel klinkt als een uiting van rijkdom en succes. Hij heeft zijn gebied en zijn vrouw. Er was vandaag goed te eten. Hij gaat naar de hoogste tak en zingt. De onbevangen uiting van een vervuld merelleven. 

En welke betekenis heeft de merelzang voor zijn vrouw of voor een andere merelman? Het zou kunnen zijn dat de merel met zijn zang zoveel moed en kracht toont dat hij andere merelmannen afschrikt en zijn vrouw eermee bekoort. 
Evengoed zou het een andere merelman kunnen uitdagen en een aanval uitlokken.
Als God de merel zou horen zingen weet ik niet of hij zich vereerd zou voelen. Mijn grootmoeder zag ook de zonde terug in het gedrag van vogels. In het vroege voorjaar kwamen merels eten van de vuurdoorn in onze tuin. De zwarte merel met zijn oranjegele snavel at van de feloranje bessen. Terwijl hij at werd hij in de rug aangevallen door een zwartbruine vogel met een oranje snavel. Het was de merel die in onze tuin woonde. Ze vochten heel kort en daarna vloog de zwarte vogel snel weg, achternagezeten door zijn snavelhouwende aanvaller. Mijn oma was door dit tafereel ontdaan. Ze zag erin hoe de schepping door de zonde in verval is geraakt. 
Over de betekenis van verschijnselen in de natuur zal ik met niemand meer discussiëren. De betekenissen die wij geven aan het ons omringende onthullen daarover geen enkel geheim maar op de ongekende oorzaken en gevolgen in de natuur projecteren wij onze betekenissen. Zo komen onze geheime wensen aan het licht. Aan de verschijnselen om ons heen geven we de namen van onze hoop en ons verdriet. 

De parade, een spel van betekenissen?

Zijn beeldend kunstenaars exhibitionisten en narcisten? Waarschijnlijk wel maar gelukkig zijn ze de enigen niet. 
Een exhibitionistisch spel met betekenissen waar veel mensen aan deelnemen is de parade, de optocht of de processie. In de streek waar ik opgroeide was elk jaar het bloemencorso en een carnavalsoptocht. Erg mooi waren ook de militaire parades, maar die zag ik alleen op televisie, net als de katholieke processie. Ik noem de parade als een betekenisspel omdat dit voorbeeld me nu in het bijzonder aanspreekt doordat ik er aanknopingspunten in zie voor mijn beeldend werk in de komende tijd. Maar daarover later meer. 
Het spel van de mens kent ontelbare vormen en het gaat werkelijk over alles. Wat deze alomtegenwoordige betekenisgeving kenmerkt is de duidelijkheid ervan. In een reclameboodschap is de beer een honingsnoeper. Hij prijst ons de honing aan. De rol van de beer is ondubbelzinnig en dwingend en de boodschap staat niet toe dat we er een andere betekenis aan geven. Mensen spelen zo voortdurend hun betekenisspel om te verleiden en te dwingen. 
De beer die zijn brood verdient bij het reclamebureau van de honinghandel heeft een rotgebit door de zoetigheid en zijn tong is gezwollen en pijnlijk door de bijensteken. Maar daar hoor je niemand over. 
Door de commercials zien veel bezoekers van Amerikaanse wildparken de beren uitsluitend nog als vriendelijke honingsnoepers. Een aantal mensen werd gebeten toen ze de beer een hand wilden geven of hem wilden aaien.

Hier houd ik even halt want ik betwijfel of mijn gedachtevlucht bijdraagt aan meer begrip van uw kant voor wat ik doe. Misschien roep ik een heel verwarrend beeld op en dan denkt u natuurlijk "wat een gek verhaal, ik geloof dat hij het zelf amper snapt."

Nu is een zekere onduidelijkheid wel wat ik in mijn werk nastreef. Als ik u niet verveel hoop ik door mijn betoog toch nog mijn doel te bereiken en u en mezelf een zeker verwarring te bezorgen. Want verwarring is naar mijn mening is de kompost waarin nieuwe en vrije gedachten kunnen groeien. 
Ik stel daarom voor dat we niet meer streven naar helderheid en begrip. We laten de pogingen om tot meer duidelijkheid te komen vanaf nu achterwege.

Ik voel op dit moment net als u een enorme opluchting nu het besef daar is dat we elkaar niet hoeven te begrijpen. Maar u moet zich inmiddels niet gaan vervelen. Het is daarom tijd voor wat visuele effecten om u te vermaken en om mijn streven naar onduidelijkheid te verhelderen.
Ik ben ook al veel te lang aan het woord en ik zal u niet langer ophouden. U begint ongeduldig te worden en u wilt nu dingen bekijken en wat rondzwerven door mijn site.

Februari 2004,

Gerard Vogelaar.